Học lập trình với GracePL

# Tải binary từ GitHub Releases
# Windows: gracepl.exe
# Linux/macOS: gracepl

# Hoặc build từ source (cần Go 1.21+)
git clone https://github.com/ghoullp/gracepl-lang
cd gracepl-lang
go build -o gracepl .

sudo mv gracepl /usr/local/bin/
gracepl --version

# Copy gracepl.exe tới một thư mục trong PATH, ví dụ C:\tools\
.\gracepl.exe --version

<gp>
echo "Xin chào thế giới!\n";
echo "Tôi đang học GracePL 🚀\n";

// Biến và nội suy chuỗi
$ten = "Alice";
$tuoi = 25;
echo "Tên: $ten, Tuổi: $tuoi\n";

// Cũng có thể dùng print
$pi = 3.14159;
echo "Pi = $pi\n";

gracepl run hello.gp

$ gracepl repl
gracepl> $x = 10 + 20
gracepl> echo $x      // 30
gracepl> strlen("hello")  // 5
gracepl> exit

<gp>
// ── Số nguyên (int) ──────────────────────────
$tuoi = 25;
$so_am = -10;
$hexa = 0xFF;         // 255 — hệ thập lục phân

// ── Số thực (float) ──────────────────────────
$pi = 3.14159;
$gia = 99.99;

// ── Chuỗi (string) ───────────────────────────
$ten = "Alice";
$chao = 'Xin chào';  // nháy đơn không nội suy biến
$msg = "Tên tôi là $ten"; // nháy kép: nội suy $ten vào chuỗi

// ── Boolean ─────────────────────────────────
$dung = true;
$sai  = false;

// ── Null ─────────────────────────────────────
$rong = null;

// ── Kiểm tra kiểu ───────────────────────────
echo gettype($tuoi);  // "integer"
echo gettype($pi);    // "double"
echo gettype($ten);   // "string"
echo gettype($dung);  // "boolean"
echo gettype($rong);  // "NULL"

echo is_int($tuoi);     // true
echo is_float($pi);     // true
echo is_string($ten);   // true
echo is_null($rong);    // true

// ── Chuyển kiểu ─────────────────────────────
$str_num = "42";
$so = intval($str_num);    // → 42 (int)
$fl  = floatval("3.14");  // → 3.14 (float)
$st  = strval(123);       // → "123" (string)

<gp>
$toan_cuc = "Tôi ở ngoài function";

function sayHello() {
    // ✅ Closure capture: dùng use để truy cập biến ngoài
    echo "Hello!\n";
    // KHÔNG thể truy cập $toan_cuc trực tiếp
}

// Dùng closure với use để capture biến ngoài
$greet = function($ten) use ($toan_cuc) {
    echo "Xin chào $ten! ($toan_cuc)\n";
};
$greet("Bob");

<gp>
// ── Số học ───────────────────────────────────
$a = 10; $b = 3;
echo $a + $b;   // 13
echo $a - $b;   // 7
echo $a * $b;   // 30
echo $a / $b;   // 3.333...
echo $a % $b;   // 1   (chia lấy dư)
echo $a ** $b;  // 1000 (lũy thừa)
echo intdiv($a, $b); // 3 (chia nguyên)

// ── Gán kết hợp ──────────────────────────────
$x = 5;
$x += 3;  // $x = 8
$x -= 2;  // $x = 6
$x *= 4;  // $x = 24
$x /= 3;  // $x = 8
$x %= 3;  // $x = 2
$x .= "abc"; // Nối chuỗi: "2abc"

// ── So sánh ──────────────────────────────────
echo (5 == "5");   // true  (chỉ so giá trị)
echo (5 === "5");  // false (so giá trị VÀ kiểu)
echo (5 != 3);    // true
echo (5 !== "5"); // true
echo (5 > 3);     // true
echo (5 >= 5);    // true
echo (3 < 5);     // true
echo (3 <= 3);    // true

// ── Logic ────────────────────────────────────
echo (true && false);  // false  (VÀ)
echo (true || false);  // true   (HOẶC)
echo (!true);          // false  (PHỦ ĐỊNH)
echo (true and false); // false  (cú pháp PHP)
echo (true or false);  // true

// ── Toán tử 3 ngôi ───────────────────────────
$diem = 7;
$ket_qua = ($diem >= 5) ? "Đậu" : "Trượt";
echo $ket_qua; // "Đậu"

// ── Null coalescing ──────────────────────────
$ten = null;
$hien_thi = $ten ?? "Khách"; // nếu null thì dùng "Khách"
echo $hien_thi; // "Khách"

<gp>
$s = "  Hello, GracePL World!  ";

// Độ dài và cắt
echo strlen($s);         // 26
echo trim($s);           // "Hello, GracePL World!"
echo ltrim($s);          // trim trái
echo rtrim($s);          // trim phải

// Chuyển hoa/thường
echo strtoupper($s);     // "  HELLO, GRACEPL WORLD!  "
echo strtolower($s);     // "  hello, gracepl world!  "

// Tìm kiếm
$pos = strpos($s, "GracePL"); // vị trí đầu tiên (hoặc false)
if ($pos !== false) {
    echo "Tìm thấy tại vị trí $pos";
}
echo str_contains($s, "World");     // true
echo str_starts_with($s, "  Hello"); // true
echo str_ends_with($s, "World!  "); // true

// Thay thế & cắt
echo str_replace("GracePL", "GP", $s); // thay "GracePL" bằng "GP"
echo substr($s, 9, 7);  // "GracePL" (bắt đầu tại 9, lấy 7 ký tự)
echo substr($s, -8);    // "World!  " (từ cuối)

// Tách & ghép
$parts = explode(", ", "Alice,Bob,Charlie", 3); // tách theo dấu ","
foreach ($parts as $name) { echo $name . "\n"; }

$bienso = ["Hà Nội", "HCM", "Đà Nẵng"];
echo implode(" | ", $bienso); // "Hà Nội | HCM | Đà Nẵng"

// Escape HTML / xóa thẻ / Markdown / slug
echo htmlspecialchars("<script>");  // in ra &lt;script&gt;
echo htmlentities($s); echo html_decode("&lt;"); // encode/decode HTML
echo addslashes("O'Brien");        // O\'Brien
echo strip_tags("<b>Hello</b>");   // Hello
echo markdown_to_html("**bold**"); // <strong>bold</strong>
echo slugify("Xin chào GracePL!", "vi"); // xin-chao-gracepl

// Định dạng
$ten = "Alice"; $diem = 9.5;
echo sprintf("%-10s: %.1f điểm", $ten, $diem); // "Alice     : 9.5 điểm"

// Regex
if (preg_match('/^\d{4}-\d{2}-\d{2}$/', "2026-03-07")) {
    echo "Định dạng ngày hợp lệ!";
}
$email_cleaned = preg_replace('/\s+/', '', "user @example. com");
echo $email_cleaned; // "user@example.com"

<gp>
$diem = 75;

// ── if / elseif / else ──────────────────────
if ($diem >= 90) {
    echo "Xuất sắc";
} elseif ($diem >= 80) {
    echo "Giỏi";
} elseif ($diem >= 65) {
    echo "Khá";
} elseif ($diem >= 50) {
    echo "Trung bình";
} else {
    echo "Yếu — cần ôn thêm!";
}

// ── switch ──────────────────────────────────
$ngay = "Monday";
switch ($ngay) {
    case "Monday":
    case "Tuesday":
        echo "Đầu tuần";
        break;
    case "Wednesday":
        echo "Giữa tuần";
        break;
    case "Saturday":
    case "Sunday":
        echo "Cuối tuần 🎉";
        break;
    default:
        echo "Ngày bình thường";
}

// ── match expression (như switch nhưng gọn hơn) ──
$status_code = 404;
$message = match($status_code) {
    200, 201 => "Thành công",
    400      => "Yêu cầu không hợp lệ",
    401, 403 => "Không có quyền",
    404      => "Không tìm thấy",
    500      => "Lỗi máy chủ",
    default  => "Lỗi không xác định ($status_code)"
};
echo $message; // "Không tìm thấy"

<gp>
// ── for ────────────────────────────────────
for ($i = 1; $i <= 5; $i++) {
    echo "Lần $i\n";
}

// ── while ───────────────────────────────────
$n = 10;
while ($n > 0) {
    echo $n . " ";
    $n -= 3;
}
echo "\n"; // 10 7 4 1

// ── do...while — chạy ít nhất 1 lần ──────────
$count = 0;
do {
    echo "Thực hiện lần " . ($count + 1) . "\n";
    $count++;
} while ($count < 3);

// ── foreach — duyệt mảng ────────────────────
$fruits = ["Táo", "Cam", "Chuối", "Xoài"];
foreach ($fruits as $index => $fruit) {
    echo "$index: $fruit\n";
}

// ── foreach với map ─────────────────────────
$scores = ["Alice" => 95, "Bob" => 80, "Charlie" => 75];
foreach ($scores as $name => $score) {
    echo "$name: $score điểm\n";
}

// ── break & continue ───────────────────────
for ($i = 1; $i <= 10; $i++) {
    if ($i == 5) continue; // bỏ qua 5
    if ($i == 8) break;    // dừng tại 8
    echo $i . " ";         // 1 2 3 4 6 7
}

<gp>
// ── Hàm cơ bản ──────────────────────────────
function chao($ten) {
    return "Xin chào, $ten!";
}
echo chao("Alice"); // "Xin chào, Alice!"

// ── Giá trị mặc định ─────────────────────────
function tinhDien($kwh, $gia_don = 1800) {
    return $kwh * $gia_don;
}
echo tinhDien(100);       // 180000
echo tinhDien(100, 2000); // 200000

// ── Nhiều tham số, toán tử splat ─────────────
function tong(...$nums) {
    $s = 0;
    foreach ($nums as $n) $s += $n;
    return $s;
}
echo tong(1, 2, 3, 4, 5); // 15

// ── Closure (hàm ẩn danh) ──────────────────
$nhan_doi = function($x) { return $x * 2; };
echo $nhan_doi(7); // 14

// ── Higher-order functions ───────────────────
$nums = [1, 2, 3, 4, 5, 6];

$chan  = array_filter($nums, function($n) { return $n % 2 == 0; });
$binh_phuong = array_map(function($n) { return $n ** 2; }, $nums);
$tong_tat_ca = array_reduce($nums, function($carry, $n) { return $carry + $n; }, 0);

print_r($chan);        // [2, 4, 6]
print_r($binh_phuong); // [1, 4, 9, 16, 25, 36]
echo $tong_tat_ca;    // 21

// ── Trả về nhiều giá trị ─────────────────────
function chia_for($a, $b) {
    if ($b == 0) return [null, "Không thể chia cho 0"];
    return [$a / $b, null];
}
[$ket_qua, $loi] = chia_for(10, 3);
if ($loi !== null) { echo "Lỗi: $loi"; }
else { echo "Kết quả: $ket_qua"; }

<gp>
// ── Mảng số (indexed) ───────────────────────
$fruits = ["Táo", "Cam", "Xoài"];
echo $fruits[0];       // "Táo"
echo count($fruits);   // 3
$fruits[] = "Chuối";   // thêm vào cuối
array_push($fruits, "Dâu"); // tương tự

echo array_pop($fruits);    // "Dâu" (xóa & trả về cuối)
echo array_shift($fruits);  // "Táo" (xóa & trả về đầu)
array_unshift($fruits, "Nho"); // thêm vào đầu

// ── Sắp xếp ─────────────────────────────────
$nums = [3, 1, 4, 1, 5, 9, 2, 6];
sort($nums);  // sắp xếp tăng dần
rsort($nums); // sắp xếp giảm dần
echo implode(", ", $nums);

// ── Tìm kiếm ────────────────────────────────
echo in_array("Cam", $fruits);     // true
echo array_search("Cam", $fruits); // index của "Cam"

// ── Cắt & nối ──────────────────────────────
$a = [1, 2, 3]; $b = [4, 5, 6];
$c = array_merge($a, $b); // [1,2,3,4,5,6]
$slice = array_slice($c, 1, 3); // [2,3,4]

// ── Mảng kết hợp (Map / Associative Array) ──
$user = [
    "ten"   => "Alice",
    "tuoi"  => 25,
    "email" => "alice@example.com"
];
echo $user["ten"];   // "Alice"
$user["city"] = "Hà Nội"; // thêm key mới

// Duyệt
foreach ($user as $key => $val) {
    echo "$key: $val\n";
}

// Kiểm tra key tồn tại
if (array_key_exists("email", $user)) {
    echo "Email: " . $user["email"];
}
echo isset($user["phone"]); // false

// ── array_keys & array_values ──────────────
$keys = array_keys($user);   // ["ten","tuoi","email","city"]
$vals = array_values($user); // ["Alice",25,"alice@example.com","Hà Nội"]

<gp>
// ── Encode: GracePL → JSON string ───────────
$data = [
    "ten"    => "Alice",
    "tuoi"   => 25,
    "skills" => ["Go", "GracePL", "Docker"],
    "active" => true
];

$json = json_encode($data);
echo $json;
// {"ten":"Alice","tuoi":25,"skills":["Go","GracePL","Docker"],"active":true}

// JSON đẹp (pretty-print)
$pretty = json_encode($data, JSON_PRETTY_PRINT);
echo $pretty;

// ── Decode: JSON string → GracePL ───────────
$json_str = '{"name":"Bob","age":30,"scores":[85,92,78]}';
$obj = json_decode($json_str);
echo $obj["name"];          // "Bob"
echo $obj["scores"][1];     // 92

// ── Đọc/ghi file JSON ───────────────────────
// Ghi
file_put_contents("config.json", json_encode($data, JSON_PRETTY_PRINT));

// Đọc
$config = json_decode(file_get_contents("config.json"));
echo $config["ten"]; // "Alice"

// ── Decode array of objects ──────────────────
$list_json = '[{"id":1,"name":"Apple"},{"id":2,"name":"Banana"}]';
$items = json_decode($list_json);
foreach ($items as $item) {
    echo $item["id"] . ": " . $item["name"] . "\n";
}

<gp>
class User {
    // Thuộc tính (properties)
    public $ten;
    public $email;
    private $mat_khau; // chỉ truy cập trong class
    public static $so_nguoi_dung = 0; // class variable

    // Constructor — gọi khi tạo đối tượng
    public function __construct($ten, $email, $mat_khau) {
        $this->ten = $ten;
        $this->email = $email;
        $this->mat_khau = password_hash($mat_khau);
        self::$so_nguoi_dung++;
    }

    // Phương thức thông thường
    public function xin_chao() {
        return "Xin chào, tôi là {$this->ten}!";
    }

    // Getter (truy cập biến private)
    public function get_email() {
        return $this->email;
    }

    // Verify password
    public function kiem_tra_mat_khau($mat_khau_nhap) {
        return password_verify($mat_khau_nhap, $this->mat_khau);
    }

    // Static method — gọi qua tên class không cần tạo đối tượng
    public static function dem_nguoi_dung() {
        return self::$so_nguoi_dung;
    }

    // __toString — hiển thị đối tượng dưới dạng chuỗi
    public function __toString() {
        return "User({$this->ten}, {$this->email})";
    }
}

// Tạo đối tượng
$alice = new User("Alice", "alice@example.com", "password123");
$bob   = new User("Bob",   "bob@example.com",   "secret456");

echo $alice->xin_chao();                    // "Xin chào, tôi là Alice!"
echo $alice->kiem_tra_mat_khau("password123"); // true
echo User::dem_nguoi_dung();               // 2
echo $alice;                               // "User(Alice, alice@example.com)"

<gp>
// ── Class cha ───────────────────────────────
class Animal {
    public $ten;
    public function __construct($ten) { $this->ten = $ten; }
    public function mo_ta() { return "Tôi là {$this->ten}"; }
    public function keu() { return "..."; }
}

// ── Kế thừa với extends ──────────────────────
class Dog extends Animal {
    public $giong;
    public function __construct($ten, $giong) {
        parent::__construct($ten); // gọi constructor cha
        $this->giong = $giong;
    }
    public function keu() { return "Gâu! Gâu!"; } // override
    public function mo_ta() {
        return parent::mo_ta() . " ({$this->giong})"; // mở rộng
    }
}

class Cat extends Animal {
    public function keu() { return "Meo! Meo!"; }
}

$dog = new Dog("Buddy", "Golden Retriever");
$cat = new Cat("Mimi");

echo $dog->mo_ta();  // "Tôi là Buddy (Golden Retriever)"
echo $dog->keu();    // "Gâu! Gâu!"
echo $cat->keu();    // "Meo! Meo!"

// Polymorphism — xử lý các loại khác nhau qua interface chung
$animals = [$dog, $cat, new Dog("Rex", "German Shepherd")];
foreach ($animals as $a) {
    echo $a->ten . ": " . $a->keu() . "\n";
}

<gp>
// Interface: định nghĩa "hợp đồng" — class phải implement
interface Serializable {
    public function serialize(): string;
    public function to_array(): array;
}

interface Loggable {
    public function log_info(): string;
}

// Implement nhiều interface với implements
class UserProfile implements Serializable, Loggable {
    public $id;
    public $ten;
    public $email;

    public function __construct($id, $ten, $email) {
        $this->id = $id; $this->ten = $ten; $this->email = $email;
    }

    public function serialize(): string {
        return json_encode($this->to_array());
    }
    public function to_array(): array {
        return ["id" => $this->id, "ten" => $this->ten, "email" => $this->email];
    }
    public function log_info(): string {
        return "[User#{$this->id}] {$this->ten} <{$this->email}>";
    }
}

$profile = new UserProfile(1, "Alice", "alice@example.com");
echo $profile->serialize();  // JSON string
echo $profile->log_info();   // "[User#1] Alice "

// Trait: tái sử dụng code không qua kế thừa
trait Timestamps {
    public $created_at;
    public $updated_at;

    public function touch() {
        $this->updated_at = date("Y-m-d H:i:s");
    }
    public function just_created() {
        $this->created_at = date("Y-m-d H:i:s");
        $this->updated_at = $this->created_at;
    }
}

class Post {
    use Timestamps;
    public $title;
    public function __construct($title) {
        $this->title = $title;
        $this->just_created();
    }
}

$post = new Post("Bài viết đầu tiên");
echo $post->created_at; // ngày tạo

<gp>
// Đăng ký route "/" — xử lý mọi request tới trang chủ
http_handle("/", function($req) {
    // $req chứa: method, path, headers, query, body, params, cookies
    $method = $req["method"];  // "GET", "POST", ...
    $path   = $req["path"];    // "/", "/about", ...

    // Trả về chuỗi HTML
    return "<h1>Xin chào từ GracePL! 🚀</h1><p>Method: $method</p>";
});

http_handle("/about", function($req) {
    return "<h1>Về chúng tôi</h1><p>GracePL v3.0</p>";
});

// Khởi động server trên port 8080
echo "Server đang chạy tại http://localhost:8080\n";
http_serve(":8080");

gracepl run server.gp
# Mở trình duyệt: http://localhost:8080

<gp>
http_handle("/debug", function($req) {
    // Xem toàn bộ request
    $method  = $req["method"];           // "GET"
    $path    = $req["path"];             // "/debug"
    $query   = $req["query"];            // ["key" => "value"] từ ?key=value
    $headers = $req["headers"];          // map headers
    $body    = $req["body"];             // request body (string). Form/multipart → $req["files"][fieldName] = [{name, size, temp_path, content_type}]
    $ip      = $req["remote_addr"];      // "127.0.0.1:56789"
    $cookies = $req["cookies"];          // map cookies
    // Redirect: http_redirect($url); http_redirect_back([$fallback]) — về Referer hoặc fallback (mặc định /)
    // Session flash (one-time message): session_flash("key", "value"); $msg = session_flash_get("key");

    // Query string: GET /debug?name=Alice&page=2
    $name = $query["name"] ?? "Khách";
    $page = intval($query["page"] ?? 1);

    return "<p>Xin chào $name, trang $page</p>";
});
http_serve(":8080");

<gp>
// ── Route parameters (:id, :slug...) ───────
http_handle("/users/:id", function($req) {
    $id = $req["params"]["id"];     // lấy từ URL
    return "<p>User ID: $id</p>";
});

http_handle("/posts/:year/:slug", function($req) {
    $year = $req["params"]["year"];
    $slug = $req["params"]["slug"];
    return "<p>Bài viết $slug năm $year</p>";
});

// ── Method-specific routes ───────────────────
http_route_get("/api/users", function($req) {
    return json_encode(["users" => []]); // danh sách
});

http_route_post("/api/users", function($req) {
    $body = json_decode($req["body"]);
    // Tạo user mới
    return json_encode(["created" => true, "name" => $body["name"]]);
});

http_route_put("/api/users/:id", function($req) {
    $id = $req["params"]["id"];
    $body = json_decode($req["body"]);
    return json_encode(["updated" => $id]);
});

http_route_delete("/api/users/:id", function($req) {
    $id = $req["params"]["id"];
    return json_encode(["deleted" => $id]);
});

// ── Static files ─────────────────────────────
http_static("/static/", "public/"); // phục vụ file từ thư mục public/

// ── Middleware ───────────────────────────────
http_request_id();   // mỗi request có ID duy nhất
http_gzip();         // nén response

echo "API server: http://localhost:8080\n";
http_serve(":8080");

<gp>
// Dữ liệu in-memory (thực tế dùng database)
$todos = [
    ["id" => 1, "title" => "Học GracePL", "done" => false],
    ["id" => 2, "title" => "Xây dựng API",  "done" => true],
];
$next_id = 3;

// GET /api/todos — lấy danh sách
http_route_get("/api/todos", function($req) use (&$todos) {
    http_json($todos);
});

// GET /api/todos/:id — lấy một item
http_route_get("/api/todos/:id", function($req) use (&$todos) {
    $id = intval($req["params"]["id"]);
    foreach ($todos as $todo) {
        if ($todo["id"] == $id) {
            http_json($todo);
            return;
        }
    }
    http_json(["error" => "Không tìm thấy"], 404);
});

// POST /api/todos — tạo mới
http_route_post("/api/todos", function($req) use (&$todos, &$next_id) {
    $body = json_decode($req["body"]);
    if (empty($body["title"])) {
        http_json(["error" => "title là bắt buộc"], 400);
        return;
    }
    $new_todo = ["id" => $next_id++, "title" => $body["title"], "done" => false];
    $todos[] = $new_todo;
    http_json($new_todo, 201);
});

// PUT /api/todos/:id — cập nhật
http_route_put("/api/todos/:id", function($req) use (&$todos) {
    $id   = intval($req["params"]["id"]);
    $body = json_decode($req["body"]);
    foreach ($todos as &$todo) {
        if ($todo["id"] == $id) {
            if (isset($body["title"])) $todo["title"] = $body["title"];
            if (isset($body["done"]))  $todo["done"]  = (bool)$body["done"];
            http_json($todo);
            return;
        }
    }
    http_json(["error" => "Không tìm thấy"], 404);
});

// DELETE /api/todos/:id
http_route_delete("/api/todos/:id", function($req) use (&$todos) {
    $id = intval($req["params"]["id"]);
    $todos = array_filter($todos, function($t) use ($id) { return $t["id"] != $id; });
    $todos = array_values($todos);
    http_json(["deleted" => $id]);
});

http_cors();    // bật CORS cho frontend
echo "Todo API: http://localhost:8080\n";
http_serve(":8080");

# Lấy danh sách
curl http://localhost:8080/api/todos

# Tạo mới
curl -X POST http://localhost:8080/api/todos \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"title":"Học REST API"}'

# Cập nhật
curl -X PUT http://localhost:8080/api/todos/1 \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"done":true}'

# Xóa
curl -X DELETE http://localhost:8080/api/todos/1

<!DOCTYPE html>
<html lang="vi">
<head><title>{{page_title}} — MyApp</title></head>
<body>
  <h1>Xin chào, {{username}}!</h1>

  {{if is_admin}}
  <div class="admin-banner">Bạn đang đăng nhập với quyền Admin</div>
  {{endif}}
  <!-- {{if}} hỗ trợ lồng nhau. Filter: {{key | slice:start:end}}, {{key | upper}}/lower, {{key | default:"x"}}, {{key | length}} -->

  <h2>Danh sách bài viết</h2>
  {{if posts}}
  <ul>
    {{foreach posts as post}}
    <li>
      <a href="/posts/{{post.id}}">{{post.title}}</a>
      <span>{{post.date}}</span>
    </li>
    {{end}}
  </ul>
  {{else}}
  <p>Chưa có bài viết nào.</p>
  {{endif}}

  {{include "templates/footer.html"}}
</body>
</html>

<gp>
http_handle("/", function($req) {
    $posts = [
        ["id" => 1, "title" => "Giới thiệu GracePL", "date" => "2026-01-15"],
        ["id" => 2, "title" => "Xây dựng REST API",   "date" => "2026-02-01"],
        ["id" => 3, "title" => "Deploy lên production","date" => "2026-03-07"],
    ];

    $html = render("templates/index.html", [
        "page_title" => "Trang chủ",
        "username"   => "Alice",
        "is_admin"   => true,
        "posts"      => $posts,
    ]);

    // Trả về HTML với đúng Content-Type
    http_set_header("Content-Type", "text/html; charset=utf-8");
    return $html;
});

http_serve(":8080");

<gp>
// ── Kết nối ──────────────────────────────────
// SQLite (không cần cài server — tốt cho học)
$db = db_connect("sqlite://./data.db");

// MySQL / MariaDB
// $db = db_connect("mysql://user:pass@localhost:3306/mydb");

// PostgreSQL
// $db = db_connect("postgres://user:pass@localhost:5432/mydb");

// ── Tạo bảng ────────────────────────────────
db_exec($db, "CREATE TABLE IF NOT EXISTS users (
    id      INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,
    ten     TEXT    NOT NULL,
    email   TEXT    NOT NULL UNIQUE,
    tuoi    INTEGER,
    ngay_tao TEXT DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
)");

// ── CREATE — thêm dữ liệu ───────────────────
db_exec("INSERT INTO users (ten, email, tuoi) VALUES (?, ?, ?)",
    ["Alice", "alice@example.com", 25]);

// ── READ — đọc dữ liệu ──────────────────────
$users = db_query("SELECT * FROM users ORDER BY id");
foreach ($users as $u) {
    echo "{$u['id']}: {$u['ten']} ({$u['email']})\n";
}

// Một bản ghi
$user = db_query_row("SELECT * FROM users WHERE id = ?", [1]);
if ($user) echo "Tìm thấy: " . $user["ten"];

// Với điều kiện
$adults = db_query("SELECT * FROM users WHERE tuoi >= ?", [18]);

// ── UPDATE — cập nhật ───────────────────────
db_exec("UPDATE users SET tuoi = ?, email = ? WHERE id = ?",
    [26, "alice_new@example.com", 1]);

// ── DELETE — xóa ────────────────────────────
db_exec("DELETE FROM users WHERE id = ?", [1]);

// ── Transaction — đảm bảo tính toàn vẹn ─────
$tx = db_begin();
try {
    db_tx_exec($tx, "INSERT INTO users (ten, email, tuoi) VALUES (?, ?, ?)", ["Bob", "bob@example.com", 30]);
    db_tx_exec($tx, "INSERT INTO users (ten, email, tuoi) VALUES (?, ?, ?)", ["Carol", "carol@example.com", 28]);
    db_commit($tx);
    echo "Transaction thành công!";
} catch ($e) {
    db_rollback($tx);
    echo "Transaction thất bại: " . $e->getMessage();
}

db_close();

<gp>
http_handle("/register", function($req) {
    if ($req["method"] == "GET") {
        // Hiện form đăng ký
        return render("templates/register.html", ["errors" => []]);
    }

    // POST — xử lý form
    $body = json_decode($req["body"]);

    // Validate với rule engine tích hợp
    $result = validate($body, [
        "ten"       => "required|string|min:2|max:50",
        "email"     => "required|email",
        "mat_khau"  => "required|string|min:8",
        "tuoi"      => "required|numeric|min:13|max:120",
        "vai_tro"   => "required|in:user,admin"
    ]);

    if (!$result["valid"]) {
        http_json(["errors" => $result["errors"]], 422);
        return;
    }

    // Dữ liệu hợp lệ — lưu vào DB
    db_connect("sqlite://./app.db");
    db_exec("INSERT INTO users (ten, email, mat_khau, tuoi) VALUES (?, ?, ?, ?)",
        [$body["ten"], $body["email"], password_hash($body["mat_khau"]), intval($body["tuoi"])]);
    db_close();

    http_json(["success" => true, "user_id" => $id], 201);
});

http_serve(":8080");

<gp>
env_load(".env");
$JWT_SECRET = env("JWT_SECRET", "change-this-secret-in-production");
$db = db_connect(env("DB_URL", "sqlite://./app.db"));

// ── Login ─────────────────────────────────────
http_route_post("/auth/login", function($req) use ($db, $JWT_SECRET) {
    $body = json_decode($req["body"]);
    $email = $body["email"] ?? "";
    $pass  = $body["password"] ?? "";

    if (empty($email) || empty($pass)) {
        http_json(["error" => "Thiếu email hoặc mật khẩu"], 400);
        return;
    }

    $user = db_query_row($db, "SELECT * FROM users WHERE email = ?", [$email]);
    if (!$user || !password_verify($pass, $user["mat_khau"])) {
        http_json(["error" => "Email hoặc mật khẩu không đúng"], 401);
        return;
    }

    // Tạo JWT token — hết hạn sau 24 giờ
    $token = jwt_encode([
        "user_id" => $user["id"],
        "email"   => $user["email"],
        "role"    => $user["vai_tro"] ?? "user"
    ], $JWT_SECRET, 86400);

    http_json(["token" => $token, "user" => ["id" => $user["id"], "ten" => $user["ten"]]]);
});

// ── Middleware xác thực ──────────────────────
function require_auth($req, $secret) {
    $auth = $req["headers"]["Authorization"] ?? $req["headers"]["authorization"] ?? "";
    if (!str_starts_with($auth, "Bearer ")) {
        http_json(["error" => "Cần xác thực"], 401);
        return null;
    }
    $token = substr($auth, 7);
    $claims = jwt_decode($token, $secret);
    if (!$claims) {
        http_json(["error" => "Token không hợp lệ hoặc đã hết hạn"], 401);
        return null;
    }
    return $claims; // trả về payload của token
}

// ── Protected route ──────────────────────────
http_route_get("/api/profile", function($req) use ($db, $JWT_SECRET) {
    $claims = require_auth($req, $JWT_SECRET);
    if (!$claims) return; // đã trả error trong require_auth

    $user = db_query_row($db, "SELECT id,ten,email FROM users WHERE id = ?", [$claims["user_id"]]);
    http_json($user);
});

echo "Auth server: http://localhost:8080\n";
http_serve(":8080");

<gp>
// ── Đọc / ghi file ──────────────────────────
$content = file_get_contents("data.txt");
file_put_contents("output.txt", "Hello from GracePL!\n");
file_put_contents("log.txt", date("Y-m-d H:i:s") . " - Event\n", FILE_APPEND);

// ── Kiểm tra file / thư mục ─────────────────
if (file_exists("config.json")) {
    $config = json_decode(file_get_contents("config.json"));
}
echo is_file("script.gp");   // true
echo is_dir("templates/");   // true

// ── Làm việc với thư mục ────────────────────
mkdir("uploads/avatars/", 0755, true); // tạo đệ quy
$files = scandir("uploads/");          // liệt kê file
$phpFiles = glob("*.gp");             // wildcard
$subDirs = glob("src/*/", GLOB_ONLYDIR); // chỉ thư mục

// ── Upload file qua HTTP (multipart form) ────
// $req["files"][fieldName] = array of {name, size, temp_path, content_type}
http_route_post("/upload", function($req) {
    $files = $req["files"]["file"] ?? [];  // mảng file (có thể nhiều file 1 field)
    $file = $files[0] ?? null;

    if (!$file) {
        http_json(["error" => "Không tìm thấy file"], 400);
        return;
    }

    // Kiểm tra mime type (bảo mật)
    $allowed = ["image/jpeg", "image/png", "image/gif", "application/pdf"];
    if (!in_array($file["content_type"], $allowed)) {
        http_json(["error" => "Loại file không được phép"], 415);
        return;
    }

    // Kiểm tra kích thước (5MB max)
    if ($file["size"] > 5 * 1024 * 1024) {
        http_json(["error" => "File quá lớn (max 5MB)"], 413);
        return;
    }

    // Tạo tên file ngẫu nhiên để tránh overwrite
    $ext = substr($file["name"], strrpos($file["name"], "."));
    $newname = "uploads/" . sha1($file["name"] . time()) . $ext;

    // Lưu file (temp_path là đường dẫn file tạm)
    file_write_bytes($newname, file_read_bytes($file["temp_path"]));

    http_json(["url" => "/static/" . basename($newname), "size" => $file["size"]]);
});

http_static("/static/", "uploads/");
http_serve(":8080");

<gp>
// ── go {} — chạy trong goroutine mới ─────────
$ch = chan_make(10); // channel với buffer 10

go {
    sleep_ms(100); // giả lập xử lý
    chan_send($ch, "Kết quả từ goroutine 1");
}

go {
    sleep_ms(200);
    chan_send($ch, "Kết quả từ goroutine 2");
}

// Nhận kết quả từ 2 goroutines
$r1 = chan_recv($ch);
$r2 = chan_recv($ch);
echo "$r1\n$r2\n";

// ── WaitGroup — chờ nhiều goroutines ─────────
$wg = wg_make();
$results = [];

for ($i = 1; $i <= 5; $i++) {
    wg_add($wg, 1);
    $n = $i;
    go_run(function() use ($wg, $n, &$results) {
        sleep_ms($n * 50);
        $results[] = "Task $n xong";
        wg_done($wg);
    });
}

wg_wait($wg); // chờ tất cả xong
foreach ($results as $r) echo $r . "\n";

// ── Parallel HTTP requests ────────────────────
$urls = [
    "https://jsonplaceholder.typicode.com/users/1",
    "https://jsonplaceholder.typicode.com/users/2",
    "https://jsonplaceholder.typicode.com/users/3",
];

$chan = chan_make(count($urls));

foreach ($urls as $url) {
    go_run(function() use ($url, $chan) {
        $data = json_decode(http_get($url));
        chan_send($chan, $data["name"] ?? "unknown");
    });
}

for ($i = 0; $i < count($urls); $i++) {
    echo chan_recv($chan) . "\n";
}

<gp>
// ── try / catch / finally ────────────────────
function chia($a, $b) {
    if ($b == 0) {
        throw new Exception("Không thể chia cho 0");
    }
    return $a / $b;
}

try {
    $result = chia(10, 0);
    echo $result;
} catch (Exception $e) {
    echo "Lỗi: " . $e->message . "\n";
    echo "Tại: " . $e->file . ":" . $e->line . "\n";
} finally {
    echo "Khối finally luôn chạy\n";
}

// ── Custom Exception ─────────────────────────
class ValidationException extends Exception {
    public $errors;
    public function __construct($errors) {
        parent::__construct("Dữ liệu không hợp lệ");
        $this->errors = $errors;
    }
}

function createUser($data) {
    $errors = [];
    if (empty($data["ten"])) $errors[] = "Thiếu tên";
    if (empty($data["email"])) $errors[] = "Thiếu email";
    if (!empty($errors)) throw new ValidationException($errors);
    // ...tạo user
}

try {
    createUser(["ten" => ""]);
} catch (ValidationException $e) {
    echo "Lỗi validation:\n";
    foreach ($e->errors as $err) echo "  - $err\n";
} catch (Exception $e) {
    echo "Lỗi chung: " . $e->message;
}

// ── is_error() — kiểm tra giá trị lỗi ────────
$result = db_connect("invalid://bad-url");
if (is_error($result)) {
    echo "Kết nối thất bại!";
    log_error("DB connection failed", ["url" => "invalid://bad-url"]);
}

my-blog/
├── server.gp          # Entry point
├── .env               # Cấu hình (DB, JWT_SECRET...)
├── db/
│   └── migrations.gp  # Tạo bảng
├── templates/
│   ├── base.html      # Layout chung (header/footer)
│   ├── home.html      # Trang chủ
│   ├── post.html      # Chi tiết bài viết
│   └── admin.html     # Quản lý (cần đăng nhập)
└── public/
    ├── style.css
    └── app.js

<gp>
env_load(".env");
$DB  = db_connect(env("DB_URL", "sqlite://./blog.db"));
$KEY = env("JWT_SECRET", "my-secret-key");
$PORT = env("PORT", "8080");

// ── Init DB ──────────────────────────────────
db_exec($DB, "CREATE TABLE IF NOT EXISTS posts (
    id        INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,
    title     TEXT NOT NULL,
    slug      TEXT UNIQUE,
    content   TEXT,
    author    TEXT,
    published INTEGER DEFAULT 0,
    created_at TEXT DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
)");

// ── Middleware ────────────────────────────────
http_request_id();
http_panic_recover();
http_security_headers();
http_gzip();
log_format("json");
http_static("/static/", "public/");

// ── Trang chủ (công khai) ────────────────────
http_route_get("/", function($req) use ($DB) {
    $posts = db_query($DB, "SELECT id,title,slug,author,created_at FROM posts WHERE published=1 ORDER BY id DESC LIMIT 10");
    return render("templates/home.html", ["posts" => $posts, "title" => "Blog GracePL"]);
});

// ── Chi tiết bài viết ────────────────────────
http_route_get("/posts/:slug", function($req) use ($DB) {
    $slug = $req["params"]["slug"];
    $post = db_query_row($DB, "SELECT * FROM posts WHERE slug=? AND published=1", [$slug]);
    if (!$post) { http_status(404); return render("templates/404.html", []); }
    return render("templates/post.html", ["post" => $post]);
});

// ── API — cần xác thực ───────────────────────
http_route_post("/api/posts", function($req) use ($DB, $KEY) {
    $auth = $req["headers"]["Authorization"] ?? "";
    $claims = jwt_decode(substr($auth, 7), $KEY);
    if (!$claims || $claims["role"] !== "admin") {
        http_json(["error" => "Không có quyền"], 403); return;
    }
    $b = json_decode($req["body"]);
    $v = validate($b, ["title"=>"required|min:3", "content"=>"required|min:10"]);
    if (!$v["valid"]) { http_json(["errors"=>$v["errors"]], 422); return; }
    $slug = strtolower(str_replace(" ", "-", preg_replace('/[^\w\s-]/', '', $b["title"])));
    db_exec("INSERT INTO posts (title,slug,content,author,published) VALUES (?,?,?,?,?)", [$b["title"],$slug,$b["content"],$claims["name"],1]);
    http_json(["id"=>$id, "slug"=>$slug], 201);
});

// ── Auth ──────────────────────────────────────
http_route_post("/api/login", function($req) use ($KEY) {
    $b = json_decode($req["body"]);
    // Trong thực tế: kiểm tra DB
    if ($b["email"] === env("ADMIN_EMAIL","admin@blog.com") && 
        $b["password"] === env("ADMIN_PASS","admin123")) {
        $token = jwt_encode(["name"=>"Admin","role"=>"admin"], $KEY, 86400);
        http_json(["token" => $token]);
    } else {
        http_json(["error" => "Sai thông tin đăng nhập"], 401);
    }
});

echo "Blog đang chạy: http://localhost:$PORT\n";
http_serve(":$PORT");

cd my-blog
gracepl run server.gp

# Test tạo bài viết
TOKEN=$(curl -s -X POST http://localhost:8080/api/login \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"email":"admin@blog.com","password":"admin123"}' | grep -o '"token":"[^"]*"' | cut -d'"' -f4)

curl -X POST http://localhost:8080/api/posts \
  -H "Authorization: Bearer $TOKEN" \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"title":"Bài viết đầu tiên","content":"Nội dung bài viết..."}'

# Xem trang chủ
open http://localhost:8080